Penyakit Tangan, Kaki, dan Mulut (HFMD)

Lindungi Anak Anda Daripada HFMD

Dr Goh Chun Hwee, pakar perunding pediatrik di Ampang menerangkan perkara penting yang anda perlu tahu tentang penyakit ini untuk membantu anda melindungi kesihatan anak anda.

Sejak kebelakangan ini, terdapat peningkatan dalam kes penyakit tangan, kaki, dan mulut (HFMD) dalam komuniti kita dengan kanak-kanak dimasukkan ke hospital dan taska ditutup akibat kluster jangkitan. Setakat 5 Mei 2022, terdapat 22,463 kes yang dilaporkan di Malaysia, dengan 96% daripada kes tersebut (21,508 kes) melibatkan kanak-kanak berumur bawah 6 tahun.

Apakah punca HFMD?

HFMD secara umumnya adalah penyakit virus ringan tetapi berjangkit yang disebabkan terutamanya oleh Coxsackievirus A16 & Enterovirus 71—dijangkiti melalui sentuhan dengan cecair badan seperti air liur, najis, dan cecair daripada lepuh orang yang dijangkiti.

Pesakit biasanya mengalami ruam papular yang menyeluruh di seluruh badan terutamanya pada tapak tangan dan tapak kaki. Mereka juga sering mengalami banyak ulser yang menyakitkan di dalam mulut dan lidah, biasanya dikenali sebagai kudis mulut yang pedih.

Mengapakah kanak-kanak kecil lebih mudah terdedah?

HFMD terutamanya menjejaskan kanak-kanak di bawah umur 10 tahun dan sering kali mereka yang berumur di bawah 5 tahun. Pertama sekali, mereka mempunyai sistem imun yang lebih lemah dan mempunyai kecenderungan untuk kerap menyentuh muka atau memasukkan tangan ke dalam mulut tanpa mengamalkan kebersihan tangan yang betul. Seterusnya, kanak-kanak dalam kumpulan umur ini biasanya dihantar ke taska dan tadika semasa ibu bapa mereka sedang bekerja—meningkatkan risiko jangkitan di pusat-pusat tersebut.

Apakah gejala-gejala awal?

Demam gred rendah selalunya merupakan tanda pertama—diikuti dengan sakit tekak dan ruam. Tempoh inkubasi—daripada pendedahan awal sehingga bermulanya gejala—adalah sekitar 3 hingga 7 hari. Dua hari selepas bermulanya demam, pesakit sering mula mengalami lesi atau ulser yang menyakitkan, merah, dan seakan-akan lepuh di dalam rongga mulut, lidah, serta bibir—yang menyebabkan hilang selera makan. Ini selalunya diikuti dengan ruam kulit yang terdiri daripada papul merah atau lepuh berisi cecair pada tapak tangan dan tapak kaki, serta kemungkinan pada bahagian punggung.

Mengapakah kes-kes ini nampak memuncak pada bulan/musim tertentu?

Banyak kajian mendapati perubahan iklim mempunyai kaitan dengan kemuncak kes HFMD. Di Malaysia, ia berkait rapat dengan musim monsun dan lokasi geografi. Berdasarkan satu kajian tempatan yang diterbitkan pada tahun 2020, penyelidik mendapati bahawa kes HFMD memuncak semasa musim Monsun Barat Daya (Mei hingga Ogos) di kebanyakan negeri, manakala tempoh penurunan kes HFMD pula adalah semasa musim Monsun Timur Laut (November hingga Januari).

Bagaimanakah kanak-kanak yang dijangkiti biasanya dirawat?

HFMD adalah jangkitan virus dan hampir semua pesakit akan sembuh tanpa rawatan dalam tempoh 7 hingga 10 hari. Mereka biasanya diberikan rawatan sokongan seperti hidrasi yang mencukupi, parasetamol untuk melegakan kesakitan dan demam, semburan hyaluronik mulut untuk mempercepatkan penyembuhan ulser, serta gel mulut dengan kesan anestetik untuk meredakan kesakitan sebelum makan.

Walau bagaimanapun, terdapat sebilangan kecil pesakit yang mengalami demam panas tinggi yang berterusan, dehidrasi akibat kurang pengambilan cecair kerana ulser mulut yang teruk, kesukaran bernafas atau sawan. Dalam kes sebegini, adalah penting untuk berunding dengan penyedia penjagaan kesihatan anak anda untuk penilaian lanjut. Pesakit-pesakit ini dimasukkan ke hospital untuk rawatan.

Sesetengah kanak-kanak hanya mengalami gejala ringan dan sembuh dengan cepat di rumah, manakala yang lain mungkin memerlukan pemantauan yang lebih rapi.

Adakah penyakit ini boleh meninggalkan kesan jangka panjang terhadap kesihatan kanak-kanak?

Hampir semua pesakit HFMD sembuh sepenuhnya tanpa kesan jangka panjang terhadap kesihatan mereka. Walau bagaimanapun, sesetengah pesakit yang menghidap HFMD akibat jangkitan enterovirus (EV71) mungkin mengalami komplikasi yang lebih serius seperti jangkitan otak (ensefalitis), jangkitan paru-paru (pneumonitis dengan edema pulmonari), keradangan jantung (miokarditis), atau pun meningitis virus. Sebahagian kecil pesakit ini mungkin perlu berada di hospital lebih lama dan memerlukan terapi yang lebih intensif.

Apakah kaedah pencegahan terbaik untuk membendung HFMD?

Kesedaran awam perlu ditingkatkan dan ibu bapa perlu diberikan pendidikan sepenuhnya tentang perkara ini.

• Jika anak-anak mereka menunjukkan tanda-tanda jangkitan—jangan bawa mereka ke tempat awam dan jangan hantar mereka ke taska atau pusat jagaan kanak-kanak. Dapatkan rawatan atau khidmat nasihat perubatan dan teruskan kuarantin di rumah jika gejala adalah ringan.
• Ibu bapa perlu mementingkan kebersihan tangan yang ketat terutamanya selepas anak-anak mereka terdedah kepada kemudahan awam (cth. taman permainan).
• Kanak-kanak perlu kerap mencuci tangan dengan sabun atau sanitasi tangan.
• Ibu bapa hendaklah membersihkan dan membasmi kuman meja dan kerusi awam dengan tisu basah beralkohol.
• Kerap bersihkan dan nyahjangkit alat permainan serta perabot rumah.
• Ingatkan kanak-kanak untuk mengelak daripada berkongsi barangan peribadi atau makanan.

Artikel ini disumbangkan oleh Dr Goh Chun Hwee, Pakar Perunding Pediatrik di Hospital Pantai Ampang. Untuk mengetahui lebih lanjut tentang lokasi dan masa untuk berjumpa Dr Goh Chun Hwee di klinik beliau, klik di sini.